print logo

Malawi - Een dag uit het leven van een straatkrantverkoper

 Street News Service 17 December 2019

Harton Banda weet waarschijnlijk weinig van klassieke Engelse literatuur. Maar als hij dat wel deed, had hij moeten toegeven dat zijn leven alle ingrediënten van een ware Shakespeareaanse tragedie in zich had. Totdat The Big Issue Malawi vier maanden terug een welkome ommekeer bracht. (2432 Words) - By Joe Opio

Share

Dayofavendormalawi_ 5

Banda keeps The Big Issue Magazine on display for whoever might be interested as he treks around Lilongwe Photo: Sharon Wibabara

Dayofavendormalawi_ 1

Banda tries to interest a taxi driver into buying a copy of The Big Issue Magazine. Photo: Sharon Wibabara

Dayofavendormalawi_ 2

Banda dishes out copies of The Big Issue Magazine to potential customers in a taxi park. Photo: Sharon Wibabara

Dayofavendormalawi_ 3

Banda zeroes in on a potential buyer at the taxi park. Photo: Sharon Wibabara

Dayofavendormalawi_ 4

After a fruitless time at the taxi park, Banda starts the long trek in search of buyers. Photo: Sharon Wibabara

Dayofavendormalawi_ 6

Banda's long trek through Lilongwe in search of buyers can seem desolate at times. Photo: Sharon Wibabara

Dayofavendormalawi_ 7

Banda exhibits The Big Issue Magazine to passengers in a passing taxi. Photo: Sharon Wibabara

Dayofavendormalawi_ 8

Banda continuously displays The Big Issue Magazine to motorists in the slender hope that it will catch a buyer's eye. Photo: Sharon Wibabara

Dayofavendormalawi_ 9

Banda finally hooks an interested motorist and moves in to make his sales pitch. Photo: Sharon Wibabara

Dayofavendormalawi_ 10

While trying to lure the well-heeled motorists, Banda also keeps out an eye for pedestrians who might be interested in The Big Issue Magazine Photo: Sharon Wibabara

Dayofavendormalawi_ 11

Banda snaffles himself yet another interested motorist and rehashes his one-minute sales pitch yet again. Photo: Sharon Wibabara

Dayofavendormalawi_ 13

Banda concentrates his sales powers at the most probable buyer of all the three interested gentlemen. Photo: Sharon Wibabara


Tot dat moment was zijn leven een aaneenschakeling van ongeluk en mislukking geweest. Banda is geboren als albino, wat in Afrika gelijk staat aan een leven als veroordeeld man. Zijn ongewone voorkomen met de bleke huid markeerde hem al vanaf heel jong als 'anders'. Jammer genoeg voorspelbaar, maar discriminatie volgt hem sindsdien op de hielen.

"Als baby al kreeg ik vreemde blikken", zegt Banda. "Dat zag ik toen natuurlijk nog niet maar naarmate ik ouder werd, begon ik op te merken dat mensen me anders behandelden dan anderen."

Psychologen beweren dat discriminatieslachtoffers erbovenop kunnen komen met hulp van mensen die hen lief zijn. Maar dat is een luxe die Banda nooit gekend heeft.

Want in tegenstelling tot de meeste gevallen waar vooroordelen en discriminatie een rol spelen, waren het niet alleen onbekenden en buurtkinderen die Banda 'anders behandelden'.

Zijn familie, juist de mensen die hem hadden moeten beschermen tegen de wijzende vingers en harde woorden, deed net zo hard mee met de vernederingen en pesterijen, verklaarde Banda toen hij bij The Big Issue Malawi begon. Dit komt volgens hem voort uit onbegrip, hij is de enige albino in de familie.

"Toen hij hier binnenkwam in oktober, vertelde hij dat familieleden op een gegeven moment zelfs beweerde dat hij niet een van hen was", herinnert Jolyne Kululanga zich. Zij is verantwoordelijk voor het werven en selecteren van nieuwe straatkrantverkopers bij het kantoor van The Big Issue Malawi in Lilongwe, de ruim 900.000 inwoners tellende hoofdstad.

"Hij vertelde", gaat Kululanga verder, "dat het misschien kwam doordat de rest van zijn familie er 'normaal' uitziet. Hij is de enige die anders is en zijn familie heeft hem nooit het gevoel gegeven dat hij erbij hoort."

Ieder ander was er aan onderdoor gegaan. Maar Banda slikte alles wat hem naar het hoofd geslingerd werd en concentreerde zich op zijn opleiding. Dat ging hem bewonderenswaardig goed af, tot zijn financiële situatie onhoudbaar werd.

Hij trok in bij een oom in Lilongwe. Deze oom toonde zich aanvankelijk van zijn meest geduldige, zij het wat ongewillige kant. Toch duurde het niet lang voor Banda ook hier werd behandeld als door de rest van zijn familie. Zijn oom hem zei dat als Banda geen baan zou vinden hij het huis moest verlaten.

Wanhopig maakte Banda een vruchteloze rondgang langs mogelijke werkplekken. In tegenstelling tot andere werkzoekende jongeren, kreeg Banda bij de meeste potentiële werkgevers geen enkele kans zich te bewijzen.

"Ik was bereid alles te doen om wat geld te verdienen", herinnert Banda zich. "Ik had mijn schooldiploma met goede cijfers behaald in 2003, maar intussen ik was zo wanhopig dat ik zelfs naar dagloonbaantjes begon te zoeken. Zelfs die waren voor mij moeilijk te vinden. Het enige dat ik wilde, was iets te doen hebben. Iets om naar uit te kunnen kijken als ik opstond. Ik heb vanalles geprobeerd maar overal kreeg ik nee te horen."

Terwijl de deur links en rechts voor zijn neus werd dichtgeslagen, zag de 26-jarige Banda bij toeval een poster die werk- en dakloze jongeren opriep zich te melden bij The Big Issue voor een baantje als straatkrantverkoper.

Hij ging er niet vanuit dat zijn kansen snel zouden keren, maar redeneerde dat het geen kwaad kon het op zijn minst te proberen. Dus toog hij naar het kantoor van The Big Issue in Lilongwe, solliciteerde en sloeg steil achterover toen hem werd verteld dat hij de volgende ochtend kon beginnen met verkopen, als hij wilde.

"Ik had het gewone riedeltje verwacht", verzucht Banda. "Ik had vragen verwacht, waarna men me zou zeggen te wachten op bericht dat nooit zou komen. Maar eenmaal op het kantoor van The Big Issue ging het vooral over het blad, over de doelen en de visie erachter. En het enige wat ik moest doen, was de volgende ochtend terugkomen. Dan mocht ik meteen gaan verkopen."

Naast euforie wekte het plotselinge aanbod van een baan ook meteen spijt op, geeft Banda toe. "Het duurde even voor het doordrong maar toen ik me realiseerde wat er gebeurd was, betreurde ik vooral dat ik niet eerder van deze mogelijkheid geweten had. Ik was al maanden op zoek naar werk en al ontelbare keren afgewezen…en dat terwijl het zo makkelijk was geweest als ik had geweten van de kansen die The Big Issue mensen zoals mij biedt.''

Het spreekt voor zich dat een straatkrant verkopen een dikke huid en het vermogen met tegenslag om te gaan vergt. Hij is in zijn leven al zo vaak afgewezen, nu kan Banda dat verleden eindelijk in zijn voordeel gebruiken als verkoper van The Big Issue.

Wie naar hem kijkt terwijl hij op straat de ene na de andere potentiële koper benadert, snapt snel waarom hij het verkooprecord in handen heeft. Door zijn opvallende uiterlijk liggen Banda's kansen niet gelijk aan die van de meeste andere verkopers. Hij moet er harder voor werken en meer zweetdruppels passeren zijn gezicht voor elke verkoop. Vaak wordt hij door de potentiële koper die hij aanspreekt. Weggewuifd. Meestal zonder hem of het blad dat hij aan de man brengt een blik waardig te gunnen.

Maar Banda is vasthoudend. Hij schudt het gesnauw van zich af en wendt zich met hetzelfde enthousiasme tot een volgende mogelijke klant. Deze houding, waarbij hij alles met gemak van zich af lijkt te laten glijden, heeft tot flinke resultaten geleid.

Niet alleen is hij de beste Big Issue-verkoper van Lilongwe, Banda presteerde het om in zijn derde maand op straat al drie keer zoveel te verkopen als de op één na beste. "Hij is zonder twijfel ook de hardst werkende verkoper", prijst Kululanga, de verkoperscoördinator, hem. "Hij is altijd op tijd en ondanks dat hij nieuw is in de Big Issue-familie, lukt het hem altijd om veel magazines te verkopen."

Veel van zijn collega's verkopen het blad leunend tegen een lantarenpaal en maken vooral gebruik van het voorspelbaar drukke spitsuur. Banda pint zich daarentegen niet vast op één plek. Hij gooit een zo groot mogelijk net uit en loopt enorme afstanden om zoveel mogelijk te verkopen. Daar ligt het geheim van zijn succes: spreek zoveel mogelijk mensen aan. De wetmatigheid van gemiddeldes laat hij aan de andere verkopers.

"Ik krijg inderdaad het grootste aantal afwijzingen. Maar tussen al die afwijzers zit een handvol mensen die ik geïnteresseerd krijg in het blad en die ervoor betalen. Ik probeer zoveel mogelijk mensen te benaderen. Hoe meer mensen ik spreek, des te meer afwijzingen ik krijg, dat is waar. Maar het is ook zo dat hoe meer mensen ik spreek, des te groter de kans op een verkoop is."

Maar elke koop die Banda sluit, eist ook van hem een zware tol. De huid van een albino is uiterst kwetsbaar. Omdat Banda veel mensen wil aanspreken, loopt hij flinke afstanden onder de verzengende Afrikaanse zon. De weergoden zijn meedogenloos en zijn witte pet en zonnebril bieden nauwelijks bescherming tegen de smeltende hitte en verschroeiende stralen.

Maar hij gaat door, zonder klagen. "Hoe moeilijk het soms ook is, waar ik nu ben is zoveel beter dan waar ik vandaan kom", filosofeert Banda. "The Big Issue heeft mijn leven drastisch veranderd. Nu kan ik eindelijk mijn eigen broek ophouden en in mijn behoeften voorzien zoals een volwassen man betaamt. Vroeger leefde ik van wat mensen me gaven. Ik ben nu weg uit het huis van mijn oom en heb zelfs een eigen dak boven mijn hoofd. Het lukt me ook nog om een beetje te sparen, want ik ben niet van plan mijn hele leven straatkranten te verkopen."

Dit klinkt Banda's coördinator bij Big Issue als muziek in de oren. Hoewel ze het uit economisch oogpunt een verlies vindt om een dergelijk hard werkende verkoper te zien vertrekken, is ze blij dat hij voldoende vertrouwen in de toekomst heeft om te dromen van volledige zelfredzaamheid.

Want die zelfredzaamheid, vertrouwen in de toekomst en financiële onafhankelijkheid van de verkoper vormen een belangrijk onderdeel van de uitgangspunten van The Big Issue.

KADER: Een triest probleem met alarmerende effecten

Als, zoals het cliché wil, kinderen de leiders van morgen zijn, ziet de toekomst van Malawi er weinig rooskleurig uit. Een flink deel van het toekomstige bestuur van het land ziet zichzelf verstrikt in een uitzichtloze worsteling om te overleven. Overstromingen die precies op het verkeerde moment toesloegen, versterkten de al welig tierende hongersnood van 2002. Sindsdien leven grote groepen jonge kinderen op straat. Niet alleen zijn hun omstandigheden erbarmelijk, de lokroep zich te wenden tot een criminele carrière is velen te sterk.

Terwijl de aanstaande bestuurselite op veel andere plekken in de wereld zich buigt over haar boeken om de kennis en kunde aan te scherpen die hen zal helpen bij toekomstige uitdagingen, leeft deze generatie van Malawi's toekomst in constante hongersnood. Ze gaan bedelend en zakkenrollend door het leven. Soms vinden ze een baantje, veel vaker nemen ze hun toevlucht tot prostitutie om te ontkomen aan de ergste uitwassen van hun door criminaliteit doorwrochte omgeving.

De daklozenproblematiek in Malawi kreeg enkele jaren terug een menselijk gezicht toen verschillende media verhalen van straatkinderen publiceerden om de omvang van het probleem te onderstrepen.

Het meest hartverscheurende van die verhalen was dat van een 14-jarige wees, een bedelveteraan die een hard leven leidde in de straten van het zakencentrum van de stad Blantyre, in het zuiden van Malawi. De jongen onthulde een onmenselijk bestaan, overschaduwd door een gruwelijke verkrachting door twee mannen.

"Het was een woensdag, rond middernacht, toen twee mannen onze schuilplaats betraden en vroegen om een slaapplek", herinnert hij zich. "Vrijwel meteen zag ik het mes, terwijl ze me opdroegen me uit te kleden. Toen ik protesteerde, dreigden ze me te vermoorden als ik zou weigeren of schreeuwen. Daarna stopten ze om de beurt hun geslachtsdeel in mijn anus. Ik werd verkracht in mijn eigen kamer."

Dit verhaal bracht een golf van protest teweeg, die de overheid opriep dakloosheid overal in het land aan te pakken. Maar na een paar weken van aanhoudende druk en venijnige krantencommentaren, verloor het verhaal haar momentum en ging de wispelturige bevolking verder met weer een volgend schandaal dat de krantenkoppen vulde en de ruim vijftien miljoen inwoners van Malawi in haar greep hield.

Gelukkig voor de dakloze Malawianen, blijken sommige anti-dakloosheidactivisten immuun voor de apathie die er voor het probleem heerst onder de bevolking.

De Christelijke hulp- en ontwikkelingsorganisatie Tearfund behoort tot die groep. Het fonds werkt nauw samen met andere hulporganisaties om de kwestie dakloosheid in de schijnwerpers te houden.

Directeur Nelson Mkandawire van Tearfund-partner Chisomo Children's Club vreest dat de humanitaire ramp waar dakloosheid een symptoom van is, met het jaar verergert.

"De voedselcrisis kon niet op een slechter moment komen", legt hij uit. "Omdat er geen eten in huis is, zien veel mensen - voornamelijk kinderen - zich gedwongen de straat op te gaan om te bedelen. Voor de meesten is dat de enige optie.

De situatie was zo wanhopig, dat Chisomo Children's Club op een gegeven moment een toename van het aantal straatkinderen in Malawi registreerde van 150 procent. "We zagen elke maand ongeveer veertig nieuwe kinderen op straat. In december verdubbelde dat aantal zelfs", herinnert Mkandawire zich. "Deze cijfers betreffen alleen kinderen onder de 14 jaar zonder ouders. Als je ook oudere kinderen meetelt en kinderen die overdag samen met hun ouders op straat bedelen maar wel thuis slapen, is het ware plaatje nog veel erger."

Weinig verrassend voorzien NGO's dat de groei van het aantal mensen dat op straat leeft de vicieuze cirkel in stand houdt van evenredige toename van seksueel misbruik en de daaruit volgende besmetting met HIV/AIDS.

"Het is niet te ontkennen. De populatie daklozen is kwetsbaar voor seksueel misbruik. Men is vaak zo wanhopig om de eindjes aan elkaar te knopen, dat de verlokking van geld in ruil voor dubieuze seksuele diensten groot is. Dit mechanisme leidt onvermijdelijk tot een toename van seksueel misbruik en vervolgens HIV/AIDS."

De gehele situatie is niet gebaat bij het feit dat Malawi tot de tien armste landen ter wereld behoort. Ruim eenderde van de bevolking is analfabeet en de gemiddelde levensverwachting ligt rond de 50. Met de almaar toenemende aanwezigheid van HIV/AIDS spreken schattingen van ruim een half miljoen wezen. Op 15,5 miljoen inwoners een fors aantal.

Inspanningen van de overheid en lokale activisten om het probleem van bedelaars in te dammen, worden verder belemmerd doordat steeds meer daklozen het bedelen als meer lucratieve optie zien dan andere alternatieven die ze geboden worden.

"Sommige mensen denken dat ze een dakloze helpen door hem geld te geven", zegt Jolyne Kululanga, de coördinator van straatkrantverkopers bij The Big Issue in Lilongwe. "Maar dat ondermijnt ons doel, de reïntegratie in de samenleving", is haar overtuiging. "Ouders hebben geen gezag meer over hun kinderen, omdat die met bedelen gemakkelijk aan geld komen. Andere ouders sporen hun kroost zelfs aan om te bedelen, omdat kinderen met bedelen meer binnenhalen dan volwassenen met werk."

NGO's als The Big Issue proberen in hun strijd twee vliegen in een klap te slaan. Ze proberen het publiek te overtuigen voorzichtiger te zijn met geld geven aan bedelaars. Ook willen ze daklozen bewegen zich een meer orthodox ondernemerschap aan te meten.

"We fronsen onze wenkbrauwen bij bedelen", verzekert Kululanga. "Zoals ons motto zegt: we moedigen 'werken in plaats van bedelen' aan. Het is onze verkopers expliciet verboden te bedelen. We willen het publiek ons en onze verkopers laten steunen door een magazine te kopen, niet door zomaar geld te geven. Op die manier steunen mensen niet alleen een goed doel, maar ze dragen ook bij aan meer eigenwaarde en zelfverzekerdheid bij de dakloze verkoper.

Verkopers bij The Big Issue krijgen betaald naar hoeveel ze verkopen. De helft van de omzet die ze genereren met de verkoop van de magazines mogen ze houden.

De filosofie van The Big Issue wordt in Malawi aangehangen door meer NGO's. Zo probeert ook Tikondane het publiek te bereiken en ze ervan te overtuigen dat dakloosheid te bestrijden is, maar dat dit niet lukt als iedereen z'n schouders ophaalt en een munt laat vallen in de handen van de eerste de beste bedelaar die ze zien.

Maar zulke op het oog simpele oplossingen, gericht op herstel van eigenwaarde en zelfredzaamheid, vragen om een gedegen inzet om succesvol te zijn.

Uiteraard twijfelt niemand in de grote groep NGO's eraan dat zij het perfecte medicijn vormen tegen de het gevaarlijke virus van dakloosheid dat zo heeft huisgehouden in Malawi.

 

Vertaald uit het Engels door Demian van der Reijden

 Other Language Versions

SNS logo
  • Website Design